Ruka hadi kwenye maudhui

Mrima Hill: maswali na majibu

Muungano wa Frontier Minerals umechaguliwa kwa mradi wa niobium na madini adimu (rare earth elements) wa Mrima Hill katika Kaunti ya Kwale. Katika ukurasa huu tunaeleza maana ya jambo hilo kwa Kwale, tunajibu maswali ambayo tumeyasikia mara nyingi zaidi, na tunaeleza kila hatua ambayo sheria inataka itimizwe kabla ya kazi yoyote kuanza kilimani.

Kilichoamuliwa, na ambacho bado hakijaamuliwa

Kuchaguliwa hakutupi leseni ya kuchimba madini. Hatua inayofuata ni kuomba Leseni ya Utafutaji Madini (Prospecting Licence), ambayo bado haijatolewa. Leseni hiyo hudumu kwa miaka mitatu, na inaruhusu kutoboa mashimo ya uchunguzi na kufanya vipimo pekee, wala si zaidi ya hapo. Lengo ni Kenya ijue kilichomo kilimani kabla ya yeyote kuamua iwapo mgodi uanzishwe baadaye. Uamuzi wowote wa aina hiyo ni wa Serikali, na ungefanywa kando.

Hatutafanya kazi yoyote ardhini hadi tuwe na Leseni ya Utafutaji Madini pamoja na idhini nyingine nne. Hakuna ardhi ya mtu yeyote tuliyopewa, na hatujamwomba mtu yeyote ahame. Kiwango cha mrabaha hakitawekwa kabla ya hatua ya Leseni ya Uchimbaji Madini.

Maswali ambayo Kwale inauliza, na majibu yetu

Haya ndiyo maswali ambayo tumeyasikia mara nyingi zaidi Mrima na kote Kwale. Pale ambapo bado hatujui jibu, tunasema hivyo wazi.

Muungano ulichaguliwaje, na je, masharti yatachapishwa?

Muungano ulichaguliwa kupitia zabuni ya Serikali yenye hatua mbili: kwanza hatua ya kueleza nia ya kushiriki (expression of interest), kisha ombi la mapendekezo (request for proposals) lililotumwa kwa wazabuni saba walioteuliwa katika orodha fupi. Muda wa kuwasilisha zabuni ulifungwa tarehe 21 Oktoba 2026. Iwapo Leseni ya Utafutaji Madini itatolewa, kanuni za zabuni zinaelekeza kwamba Ministry of Mining, Blue Economy and Maritime Affairs ichapishe taarifa za utoaji wa kandarasi, ili mtu yeyote Kwale aweze kuona ni nani aliyechaguliwa na kwa masharti gani makuu. Hakuna chochote kilichochimbwa, kutobolewa wala kuchukuliwa kutoka Mrima Hill, na hakuna kitakachochimbwa, kutobolewa wala kuchukuliwa hadi Leseni ya Utafutaji Madini itolewe na idhini zinazoelezwa hapa chini zipatikane.

Hili lina maana gani kwa ardhi yetu na makazi yetu?

Hatujapewa ardhi ya mtu yeyote, na hatujamwomba mtu yeyote ahame. Iwapo kazi yetu itawahi kusababisha familia yoyote kupoteza makazi au riziki yake, mpango wa uhamishaji na makazi mapya unaofikia kiwango cha Benki ya Dunia utaandaliwa kabla ya kazi hiyo kuendelea. Mpango huo utawahusu watu wanaotumia ardhi pamoja na wale walio na hatimiliki, ili familia yoyote isiachwe nje kwa kukosa stakabadhi.

Kaya italindwaje?

Mrima ni Kaya, na tutaiheshimu kama Kaya. Hatutatoboa, hatutachimba mashimo ya sampuli wala kufungua njia ndani ya mita 500 kutoka Kaya iliyotangazwa rasmi katika Gazeti la Serikali, isipokuwa Makavazi ya Kitaifa ya Kenya (National Museums of Kenya) na wazee wa Kaya wawe wametoa idhini yao kwa maandishi. Idhini ikikataliwa, hatutafanya kazi hapo, ili maamuzi kuhusu ardhi takatifu yabaki mikononi mwa wale waliokabidhiwa kuitunza. Idhini hiyo ni sharti la lazima, si jambo la kutimiza utaratibu tu. Tutaendeleza mashauriano ya kina na yenye maana na wazee wa Kaya na jamii za wenyeji kadri mradi unavyoendelea, tukisikiliza mambo yanayowatia wasiwasi na kujadili shughuli zinazopendekezwa kabla ya maamuzi kufanywa.

Nani anamiliki muungano huu?

Muungano unaundwa na kampuni tatu: Bunker Hill Mining Corp., American Resources Corporation na ReElement Technologies Corporation. Kila moja imeelezwa kwenye ukurasa wetu wa Kutuhusu. Kila kampuni ni lazima iweke wazi kwa Serikali ya Kenya watu wanaoimiliki au kuidhibiti, ili Wakenya wajue ni nani walio nyuma ya mradi. Masharti ya zabuni pia yanaipa Serikali hisa ya angalau asilimia 10 bila malipo, ili nchi iwe mmiliki katika mradi na pia mdhibiti wake. Sheria za Kenya pia zinaweka masharti ya ushiriki wa Wakenya katika umiliki wa hisa. Chini ya kifungu cha 49 cha Sheria ya Madini (Mining Act), mwenye Leseni ya Uchimbaji Madini ambaye matumizi yake ya mtaji yaliyopangwa yanazidi kiwango kilichowekwa ni lazima aorodheshe angalau asilimia 20 ya hisa zake katika soko la hisa la humu nchini, kama vile Soko la Hisa la Nairobi (Nairobi Securities Exchange, NSE), ndani ya miaka mitatu baada ya uzalishaji kuanza. Sheria hiyo inaruhusu njia mbadala iliyoidhinishwa au kuongezwa kwa muda. Hili ni sharti linalohusu shughuli ya uchimbaji ya baadaye. Si uorodheshaji unaosababishwa na kuchaguliwa kwa muungano.

Kwale itapata nini?

Wakati wa utafutaji, hakuna madini yanayochimbwa kwa ajili ya uzalishaji au kuuzwa. Kwa hivyo faida katika hatua hii ni kujua kilichomo kilimani. Iwapo mgodi utapewa leseni baadaye, masharti yanataka madini adimu (rare earths) yasindikwe nchini Kenya, na kipaumbele kipewe kiwanda kilicho Kwale au Pwani. Pia yanataka kuwe na Mkataba wa Maendeleo ya Jamii (Community Development Agreement) na jamii za wenyeji wa eneo la mradi, ili ahadi zetu ziwe na nguvu ya kisheria na zisitegemee nia njema tu. Kiwango cha mrabaha bado hakijawekwa.

Je, kilima kina mionzi, na afya yetu italindwaje?

Miamba ya Mrima ina thorium, na eneo hili tayari lina kiwango cha juu cha mionzi ya asili. Kabla ya kazi yoyote ardhini, tutaweka mpango wa usalama wa mionzi kwa kushirikiana na mamlaka za udhibiti. Kisha tutachapisha matokeo ya vipimo vya mionzi kila baada ya miezi mitatu na kugharimia ukaguzi huru wa afya kila mwaka, ili familia zijionee vipimo hivyo zenyewe.

Kile zabuni ilichotaka, na kile tulichowasilisha

Serikali iliweka kanuni za Mrima Hill katika zabuni MMBE&MA/SDM/RFP/004/2026-2027, iliyotolewa na Idara ya Serikali ya Madini (State Department for Mining) tarehe 22 Julai 2026 na kurekebishwa na nyongeza ya Wizara ya tarehe 11 Septemba 2026. Tumechaguliwa kupitia zabuni hiyo. Hakuna Leseni ya Utafutaji Madini iliyotolewa, na hatua yetu inayofuata ni kuwasilisha ombi la leseni. Hapa chini tunaeleza kile zabuni ilichotaka kutoka kwa kila mzabuni na kile tulichowasilisha, huku kifungu husika cha zabuni kikiwa kwenye mabano. Viwango vya fedha vilivyo katika pendekezo letu la kifedha havijaorodheshwa hapa.

Sehemu ya 1: Kile zabuni ilichotaka

Mchakato

  • Wazabuni walipaswa kuwa wameteuliwa katika orodha fupi kutokana na hatua ya awali ya kueleza nia ya kushiriki, na saba walialikwa kuwasilisha mapendekezo (Letter of Request for Proposal, kipengele cha 2).
  • Kila mzabuni alipaswa kuwasilisha pendekezo la kiufundi na pendekezo la kifedha katika bahasha tofauti zilizofungwa kwa lakiri, kwa Kiingereza, kufikia 11:00 am (saa tano asubuhi) tarehe 21 Oktoba 2026 (Data Sheet ITC 2.2 na 18.5; Sehemu ya 5, Tender Document Requirements).
  • Mapendekezo ya kiufundi yalipimwa kwa jumla ya alama 100 kwa kuzingatia uzoefu, mpango wa utafutaji madini, usindikaji nchini Kenya, ajira kwa Wakenya na wasambazaji wa Kenya, pamoja na mipango ya mazingira, mionzi, urithi na bayoanuwai. Alama ya kufaulu ilikuwa 80 (Data Sheet ITC 22.2).
  • Mapendekezo ya kifedha yalipewa alama kwa kuzingatia hesabu zilizokaguliwa, ushahidi wa ufadhili na malipo ya kutia saini (signature bonus). Alama hizo mbili ziliunganishwa kwa uwiano wa asilimia 80 kiufundi kwa asilimia 20 kifedha (kifungu cha 5.17; nyongeza, kipengele cha 2).

Nani aliruhusiwa kuwasilisha zabuni

  • Mzabuni alipaswa kuwa kampuni iliyosajiliwa au ubia wa kampuni zilizoteuliwa katika orodha fupi, ambaye hajapigwa marufuku kushiriki zabuni na hajafilisika, na ambaye hakuna uamuzi wowote katika miaka 10 iliyopita uliobaini kuwa amehusika na ukiukaji mkubwa wa sheria za mazingira, ukiukaji wa haki za binadamu au ufisadi (vifungu vya 5.9 na 5.12).
  • Mzabuni alipaswa kuonyesha uzoefu wa miaka 10 wa utafutaji madini katika miamba ya carbonatite au zinazofanana nazo, miradi miwili ya uchimbaji iliyoendelezwa kutoka hatua ya utafiti wa uwezekano (feasibility study) hadi uzalishaji, uwezo wa kutenganisha madini adimu (rare earths), na uzoefu wa kusimamia nyenzo zenye mionzi ya asili (kifungu cha 5.10; nyongeza, vipengele vya 6 na 7).

Masharti yatakayoambatana na leseni iwapo itatolewa

  • Madini ghafi au madini yaliyokolezwa ambayo hayajasindikwa hayaruhusiwi kusafirishwa nje ya nchi, na usindikaji ni lazima ufanyike nchini Kenya, hatua kwa hatua, hadi kufikia misombo (compounds) ya madini adimu (rare earths) iliyotenganishwa moja moja (kifungu cha 5.7, usindikaji ndani ya nchi).
  • Mpango wa Usimamizi wa Usalama wa Mionzi (Radiation Safety Management Plan) ni lazima uidhinishwe na Mamlaka ya Udhibiti wa Nyuklia (Nuclear Regulatory Authority) kabla ya ardhi kuvurugwa kwa namna yoyote. Matokeo ya vipimo vya mionzi katika jamii ni lazima yachapishwe kila robo mwaka, na ukaguzi huru wa afya ufanywe kila mwaka kwa gharama ya mwenye leseni (kifungu cha 5.5).
  • Msitu wa asili hauruhusiwi kufyekwa bila kibali cha maandishi kutoka Huduma ya Misitu ya Kenya (Kenya Forest Service), na hakuna kazi inayoruhusiwa ndani ya mita 500 kutoka Kaya iliyotangazwa rasmi katika Gazeti la Serikali bila idhini ya maandishi kutoka Makavazi ya Kitaifa ya Kenya (National Museums of Kenya) na wazee wa Kaya (kifungu cha 5.6).
  • Serikali inachukua hisa ya angalau asilimia 10 bila kuilipia (free-carried interest), na Mkataba wa Maendeleo ya Jamii ni lazima ukamilishwe ndani ya miezi sita baada ya Leseni yoyote ya Uchimbaji Madini kutolewa (kifungu cha 5.7, ushiriki wa Serikali na jamii; kifungu cha 5.8).

Sehemu ya 2: Kile tulichotakiwa kufanya, kutoa na kuahidi

Stakabadhi za kampuni na matamko

  • Tuliwasilisha fomu zilizojazwa za kuwasilisha mapendekezo ya kiufundi na kifedha, pamoja na hati ya uwakilishi (power of attorney) ya mtu aliyeidhinishwa kutenda kwa niaba ya muungano (Data Sheet ITC 10.1 na 22.1, vipengele vya 1 na 3; Fomu TECH-1 na FIN-1).
  • Tuliwasilisha vyeti vya usajili wa kampuni, hati za katiba za kampuni na vyeti vya kutimiza masharti ya ushuru vya wanachama wa muungano (Data Sheet ITC 22.1, vipengele vya 2 na 5; kifungu cha 5.16(2)).
  • Tuliwasilisha hati yetu ya ubia, inayomtaja mwanachama kiongozi na kueleza wajibu na kiwango cha hisa cha kila mwanachama (vifungu vya 5.9 na 5.16(3); Fomu TECH-1).
  • Tuliwasilisha rejista ya kila mtu anayemiliki asilimia 10 au zaidi, na zabuni inamtaka mzabuni aliyechaguliwa kujaza Fomu ya Ufichuzi wa Wamiliki Halisi (Beneficial Ownership Disclosure Form) kwa kila mwanachama (kifungu cha 5.16(2); Data Sheet ITC 22.1, kipengele cha 14; nyongeza, kipengele cha 11).
  • Tulitamka kwamba hatujapigwa marufuku kushiriki zabuni, hatujatoa wala kuahidi kishawishi chochote na hatutafanya hivyo, tuliandaa zabuni yetu kwa kujitegemea bila kushirikiana na washindani, na tutafuata Kanuni za Maadili za ununuzi wa umma (Fomu SD-1 na SD-2; Fomu TECH-7, Viambatisho 9 na 13; kifungu cha 5.16(11)).
  • Tulitamka kwamba hatuna mgongano wa maslahi na hatujafilisika, na tulijaza sehemu ya zabuni ya ufichuzi wa kamisheni au zawadi za shukrani (gratuities) zozote zinazohusiana na zabuni (Fomu TECH-1 (c) na (f); Fomu FIN-1).

Dhamana

  • Nyongeza ya Wizara iliondoa tamko la dhamana ya zabuni, kwa hivyo dhamana ambazo zabuni inazitaka zitahitajika baadaye: malipo ya kutia saini (signature bonus) yasiyorejeshwa, yanayolipwa kabla ya leseni kutolewa, na mfuko wa ufungaji wa taka zenye mionzi (radioactive waste closure fund) utakaowekwa katika akaunti maalum ya amana (escrow) katika Benki Kuu ya Kenya (Central Bank of Kenya) (nyongeza, kipengele cha 5; vifungu vya 5.8 na 5.5).

Ushahidi wa uzoefu

  • Tuliwasilisha Taarifa ya Umahiri wa Kiufundi (Technical Competence Statement) yenye wasifu wa kampuni, miradi inayolingana na huu pamoja na stakabadhi za uthibitisho, chati ya timu ya mradi, na wasifu-kazi (CV) na vyeti vya wataalamu wakuu, wakiwemo wataalamu wenye sifa stahiki (competent persons) katika jiolojia ya madini adimu (rare earths) na usalama wa mionzi (kifungu cha 5.16(4); Fomu TECH-2, TECH-6B na TECH-7).
  • Tuliwasilisha sera yetu ya afya, usalama na mazingira pamoja na ushahidi wa vyeti vya uthibitisho (certification), rekodi ya majeraha yaliyosababisha wafanyakazi kukosa kazi, na rekodi ya utiifu wa sheria za mazingira (kifungu cha 5.16(10)).

Mipango na ahadi

  • Tuliwasilisha Mpango wa Kina wa Kazi ya Utafutaji Madini (Detailed Prospecting Work Programme) katika awamu nne zilizowekwa na zabuni, wenye hatua muhimu za kufikiwa na matokeo yanayopaswa kuwasilishwa kila mwaka, pamoja na utoaji wa ripoti za rasilimali kwa kufuata kanuni za JORC, NI 43-101 au SAMREC (vifungu vya 5.13, 5.14 na 5.16(5)).
  • Tuliwasilisha Mpango wa Awali wa Uongezaji Thamani Ndani ya Nchi (Conceptual In-Country Beneficiation Plan) wenye mchoro wa mtiririko wa mchakato kuanzia upondaji wa mawe hadi misombo ya madini adimu (rare earths) iliyotenganishwa, hatua ya kuondoa thorium, eneo linalopendekezwa nchini Kenya na ratiba ya uwekezaji (vifungu vya 5.15 na 5.16(6)).
  • Tuliwasilisha Mbinu ya Usimamizi wa Mazingira na Mionzi (Environmental and Radiological Management Approach), ikijumuisha muhtasari wa Mpango wa Usimamizi wa Usalama wa Mionzi na mbinu yetu ya tathmini ya mazingira na bayoanuwai (kifungu cha 5.16(7)).
  • Tuliwasilisha mipango minne ambayo zabuni huipa alama kando: Ukarabati na Urejeshaji wa Mazingira, Usimamizi wa Mionzi na Usalama, Ulinzi wa Mila na Kitamaduni, na Usimamizi wa Bayoanuwai na Uhamishaji wa Viumbe (Data Sheet ITC 22.2; nyongeza, kipengele cha 9).
  • Tuliwasilisha Mpango wa Ushirikishwaji wa Wakenya (Local Content Plan) unaohusu kununua kutoka kwa wasambazaji wa Kenya, kuajiri na kuwafunza Wakenya pamoja na ratiba za kuwapa Wakenya nafasi zinazoshikiliwa na wafanyakazi wa kigeni, uhamishaji wa teknolojia, na mfumo wa Mkataba wa Maendeleo ya Jamii (kifungu cha 5.16(8); Data Sheet ITC 22.2).
  • Tuliwasilisha masharti tunayopendekeza kuhusu ushiriki wa Serikali kupitia Shirika la Kitaifa la Madini (National Mining Corporation), yanayohusu muundo wa umiliki wa hisa na utawala (kifungu cha 5.16(9)).

Pendekezo la kifedha

  • Tuliwasilisha, ndani ya bahasha ya kifedha iliyofungwa kwa lakiri, bajeti ya kiwango cha chini cha matumizi ya utafutaji madini kwa kila mwaka, rekodi za kifedha na barua ya marejeo ya benki ambazo zabuni ilizitaka, ushahidi wa ufadhili ulioahidiwa rasmi, na ofa yetu ya malipo ya kutia saini (vifungu vya 5.17 na 5.8).

Kinachofanyika kabla ya kazi yoyote ardhini

Kila hatua hapa chini inatakiwa na sheria za Kenya au na masharti ya zabuni. Hakuna kazi itakayofanywa ardhini hadi Leseni ya Utafutaji Madini itolewe, na idhini zote nne za hatua ya 3 na idhini za jamii zinazotakiwa chini ya sheria za Kenya zipatikane. Mashauriano ya kina na yenye maana na jamii yataendelea katika kipindi chote cha mradi. Hayataisha pale kibali kinapotolewa.

  1. 1.

    Kuchaguliwa. Hatua hii imekamilika.

  2. 2.

    Leseni ya Utafutaji Madini. Tutaomba kwa Ministry of Mining, Blue Economy and Maritime Affairs leseni inayodumu kwa miaka mitatu na inayoweza kuhuishwa mara mbili. Leseni hiyo inaruhusu kutoboa mashimo ya uchunguzi na kufanya vipimo pekee, wala si zaidi ya hapo.

  3. 3.

    Ushirikishwaji wa jamii na idhini nne. Tunahitaji leseni ya mazingira kutoka Mamlaka ya Kitaifa ya Usimamizi wa Mazingira (National Environment Management Authority, NEMA), mpango wa usalama wa mionzi ulioidhinishwa, kibali cha msitu, na idhini kuhusu mila na kitamaduni. Ni lazima pia tupate idhini za jamii zinazotakiwa chini ya sheria za Kenya kabla ya kazi husika kuanza. Vibali vya mamlaka za udhibiti havichukui nafasi ya idhini hizo za jamii. Tutaendeleza mashauriano ya kina na yenye maana na jamii za wenyeji na wazee wa Kaya, tukieleza kazi zinazopendekezwa, tukisikiliza mambo yanayowatia wasiwasi, na kutoa taarifa kuhusu jinsi mambo hayo yalivyoshughulikiwa kadri mradi unavyoendelea.

  4. 4.

    Tathmini ya mazingira na ya kijamii. Tafiti za hali ya awali ya eneo zitatumika kuandaa tathmini kamili, ambayo ni lazima iidhinishwe na NEMA kabla ya mgodi wowote kupendekezwa.

  5. 5.

    Utafutaji madini na utafiti wa uwezekano wa kutekeleza mradi (feasibility study). Uchimbaji wa mashimo ya sampuli na utoboaji ungeanza tu baada ya Leseni ya Utafutaji Madini kutolewa na idhini za hatua ya 3 kupatikana. Leseni ya Utafutaji Madini bado haijatolewa. Utafiti huru wa uwezekano wa kutekeleza mradi (feasibility study) unatarajiwa kuchukua takriban miezi 36. Ndani ya miezi 24 baada ya Leseni ya Utafutaji Madini kutolewa, tungewasilisha pia mkakati wa usindikaji nchini Kenya.

  6. 6.

    Ombi la Leseni ya Uchimbaji Madini. Huu ni uamuzi tofauti wa Serikali. Hautokani moja kwa moja na utafutaji madini wala kuchaguliwa. Ombi hilo ni lazima lijumuishe utafiti wa uwezekano wa kutekeleza mradi (feasibility study), maelezo ya akiba ya madini, mpango unaopendekezwa wa shughuli za uchimbaji na njia mbadala za usindikaji, na ushahidi wa rasilimali za kifedha na kiufundi za kutekeleza kazi hiyo. Ni lazima pia lijumuishe mipango ya kuajiri na kuwafunza raia wa Kenya, kununua bidhaa na huduma za humu nchini, na uwekezaji unaowajibika kijamii katika jamii ya eneo husika. Tathmini ya athari kwa mazingira na jamii na mpango wa usimamizi wa mazingira ni lazima viidhinishwe na NEMA. Serikali pia ni lazima iridhike na leseni ya tathmini ya athari kwa mazingira na tathmini ya urithi wa kijamii (social heritage assessment), uwezekano wa kutekeleza mradi, na mipango inayopendekezwa ya ajira, ununuzi na uwekezaji katika jamii. Mwenye Leseni ya Uchimbaji Madini ni lazima atie saini Mkataba wa Maendeleo ya Jamii na jamii ya wenyeji wa eneo la mradi. Tutaendeleza mashauriano yenye maana na jamii za wenyeji na wazee wa Kaya, na kupata idhini za jamii zinazotakiwa chini ya sheria za Kenya. Kuchaguliwa hakutoi ruhusa ya kuchimba madini.

Kwa nini madini adimu (rare earths) yangesindikwa nchini Kenya

Masharti ya zabuni ya Mrima Hill yanataka madini adimu (rare earths) yatenganishwe nchini Kenya, na hayaruhusu madini ghafi au madini yaliyokolezwa ambayo hayajasindikwa kusafirishwa nje ya nchi. Tunalikaribisha sharti hilo, kwa sababu linaendana na jinsi madini haya yanavyopangiwa bei. Mnunuzi hulipa takriban nusu ya thamani ya madini adimu (rare earths) yakiwa bado yamefungika ndani ya madini yaliyokolezwa, ilhali oksidi zilizotenganishwa zenye usafi wa kiwango cha juu huuzwa kwa bei kamili.

Kwa hivyo, usafishaji nchini Kenya unatarajiwa kufanya thamani kwa Kenya ya madini yatakayozalishwa Mrima iwe juu zaidi kwa kiasi kikubwa ikilinganishwa na kusafirisha nje ya nchi madini yaliyokolezwa, ili sehemu kubwa zaidi ya mapato na ajira zinazohitaji ujuzi zibaki hapa. Haya ni makadirio ambayo yatahitaji kuthibitishwa na utoboaji, kwa sababu ukubwa wa eneo hili lenye madini na kiwango cha madini yaliyomo bado havijulikani.

Maswali na wasiwasi wenu

Ikiwa swali lako halijajibiwa hapa, au una wasiwasi kuhusu mradi, tuandikie kupitia media@frontier.ke au tumia ukurasa wetu wa Wasiliana Nasi. Ukiona kosa katika ukurasa huu, tafadhali tujulishe kwa njia hiyo hiyo. Njia hizi za mawasiliano zinasaidia mashauriano yetu yanayoendelea na jamii za wenyeji. Hazichukui nafasi ya mashauriano hayo wala ya idhini za jamii zinazotakiwa chini ya sheria za Kenya. Kutueleza jambo linalokutia wasiwasi hakupunguzi haki yako ya kwenda kwa mamlaka za udhibiti au mahakamani.

Vyanzo

Zabuni MMBE&MA/SDM/RFP/004/2026-2027 (22 Julai 2026), pamoja na masharti yake ya leseni; nyongeza ya Zabuni MMBE&MA/SDM/RFP/004/2026-2027, 11 Septemba 2026; Sheria ya Madini ya 2016 (Mining Act 2016), ikiwemo kifungu cha 49 kuhusu ushiriki wa Wakenya katika umiliki wa hisa na vifungu vya 101, 103 na 109 kuhusu maombi, tathmini na wajibu wa Leseni ya Uchimbaji Madini; Environmental Management and Co-ordination Act na Environmental (Impact Assessment and Audit) Regulations 2003; Forest Conservation and Management Act 2016; pendekezo la kiufundi la muungano, Oktoba 2026.